میهم (Mayhem) گروهی نروژی است که در سال ۱۹۸۴ در لنگوس (Langhus) شکل گرفت و از مهمترین نامهای تاریخ بلک متال (Black Metal) به شمار میآید. اهمیت میهم فقط به موسیقی خشن، گیتارهای یخزده و وکالهای افراطیاش محدود نیست؛ این گروه در شکلگیری زبان صوتی و تصویر فرهنگی موج دوم بلک متال نروژ نقش محوری داشت. با وجود تغییرات فراوان در ترکیب اعضا و دورهای پرتنش در ابتدای دهه ۱۹۹۰، میهم توانست از یک نام زیرزمینی جنجالی به گروهی با کارنامهای پایدار و اثرگذار در متال افراطی تبدیل شود.
اعضای فعلی
- نکروبچر (Necrobutcher) — بیس
- هلهمر (Hellhammer) — درامز
- اتیلّا چیهار (Attila Csihar) — وکال
- تلهمونی (Teloch) — گیتار
- گول (Ghul) — گیتار
اعضای پیشین برجسته
- یورن «دِد» اولین (Per Yngve Ohlin / Dead) — وکال
- اوایستین «یورونیموس» آرست (Øystein Aarseth / Euronymous) — گیتار
- اسنوره روخ (Snorre Ruch) — گیتار
- مانیَک (Maniac) — وکال
- بلاسفمر (Blasphemer) — گیتار
- مسایاس (Messiah) — وکال
از دث متال ابتدایی تا هویت بلک متال نروژی
میهم را نکروبچر، یورونیموس و درامر اولیه گروه، منهایم (Manheim)، در میانه دهه ۱۹۸۰ تشکیل دادند. نخستین آثار گروه، بهویژه مینیآلبوم دثکراش (Deathcrush) در سال ۱۹۸۷، هنوز بهطور کامل در قالب بلک متال بعدی آنها قرار نمیگرفت. موسیقی این دوره ترکیبی خام از دث متال اولیه، ترش متال و سرعتزدگی پانکوار بود؛ صدایی که بیش از ظرافت، بر شدت و بیرحمی تکیه داشت.
با این حال، دثکراش از منظر تاریخی مهم است، چون رویکردی را معرفی کرد که بعدها در صحنه نروژ گسترش یافت: تولید عمداً خشن، فضایی خصمانه، فاصله گرفتن از استانداردهای فنی متال جریان اصلی و تلاش برای ساختن جهانی صوتی خارج از قواعد مرسوم.
تغییر تعیینکننده زمانی رخ داد که دد بهعنوان خواننده و هلهمر بهعنوان درامر به گروه پیوستند. دد با اجرای صوتی غیرانسانی، حضور صحنهای آشفته و نگاه تیرهاش به مرگ و انزوا، در تثبیت تصویری که بعدها با بلک متال نروژی گره خورد نقش داشت. در همین دوره، یورونیموس نیز نگاه گیتاری خود را از ساختارهای دث متال دورتر کرد: ریفهای ترمولو، آکوردهای سرد و ناهماهنگ، و ملودیهایی که بیش از «هوی» بودن، حس تهدید و بیثباتی میساختند.
نقش دد و یورونیموس در شکلگیری صدای کلاسیک میهم
آلبوم زنده لایو این لایپزیگ (Live in Leipzig) که در نوامبر ۱۹۹۰ در آلمان ضبط شد و بعدها منتشر شد، یکی از معدود اسناد رسمی از دوره حضور دد در میهم است. کیفیت صدای اثر صیقلی نیست، اما همین خشونت کنترلنشده بخشی از ارزش آن را میسازد. اجرای دد نه بر پایه تکنیکهای متعارف خوانندگی، بلکه بر انتقال حس اضطراب، نفرت و گسست طراحی شده بود.
مرگ دد در سال ۱۹۹۱ و قتل یورونیموس در سال ۱۹۹۳، گروه را در وضعیتی قرار داد که ادامه فعالیتش نامحتمل به نظر میرسید. اهمیت این رویدادها در تاریخ میهم انکارناپذیر است، اما نباید موسیقی گروه را صرفاً به حوادث جنایی و فضای جنجالی آن دوره تقلیل داد. میراث پایدار میهم در درجه نخست به آثاری وابسته است که پس از آن بحرانها منتشر شدند و نشان دادند گروه فراتر از اسطورهسازی پیرامون دهه ۱۹۹۰، زبان موسیقایی مشخصی دارد.
چرا De Mysteriis Dom Sathanas نقطه عطف است؟
نخستین آلبوم استودیویی کامل میهم، دِ میسترییس دوم ساتاناس (De Mysteriis Dom Sathanas)، در سال ۱۹۹۴ منتشر شد. این اثر با حضور هلهمر در درامز، نکروبچر در بیس، یورونیموس در گیتار و اتیلّا چیهار در وکال شکل گرفت؛ با این توضیح که بخشهای بیسِ منتشرشده در نسخه نهایی آلبوم توسط وارگ ویکرنس (Varg Vikernes) ضبط شده بود، هرچند نکروبچر در فرایند اولیه گروه حضور داشت.
این آلبوم به دلیل ترکیب کمسابقهای از خشونت، معماری دقیق و فضای رازآلود، جایگاهی بنیادی در بلک متال دارد. گیتار یورونیموس فقط دیوار صوتی نمیسازد؛ ریفها مسیرهای ملودیک تیرهای دارند که قطعات را از آشوب صرف جدا میکنند. درامز هلهمر نیز در بسیاری از لحظات، صرفاً همراهکننده ریفها نیست؛ تغییرات پرشتاب، ضربههای نامتقارن و پر کردن فضاهای خالی، به موسیقی حرکت و تنش میدهد.
اتیلّا چیهار نیز در این آلبوم مسیر متفاوتی از الگوی جیغهای رایج بلک متال انتخاب کرد. وکال او میان نجوا، آوازهای آیینی، فریادهای نمایشی و صداهای تئاتری حرکت میکند. این انتخاب ممکن است برای شنوندهای که به وکال مستقیمتر عادت دارد غیرمعمول باشد، اما دقیقاً به فضای آلبوم هویت میدهد. De Mysteriis Dom Sathanas نه صرفاً یک اثر «خام»، بلکه آلبومی با جزئیات آهنگسازی و حسوحال سنجیده است.
بازگشت در دهه ۲۰۰۰ و تغییر مسیر آهنگسازی
پس از انتشار نخستین آلبوم، فعالیت میهم برای چند سال متوقف شد. بازگشت رسمی گروه در اواخر دهه ۱۹۹۰ با حضور مانیَک در وکال و بلاسفمر در گیتار، زمینه را برای دورهای تازه فراهم کرد. در این مرحله، موسیقی میهم بهتدریج از حالوهوای صرفاً آیینی و یخزده De Mysteriis Dom Sathanas فاصله گرفت و به سمت فرمهای پیچیدهتر و ناآرامتر رفت.
گرند دکلریشن آو وار (Grand Declaration of War) در سال ۲۰۰۰، آلبومی بود که واکنشهای تندی برانگیخت. اثر، عناصر بلک متال را با ریتمهای نظامیوار، قطعات گفتاری، ساختارهای گسسته و نگاه تجربیتری به فرم ترکیب میکرد. این آلبوم برای بخشی از مخاطبان قدیمی، گسستی بحثبرانگیز از انتظارشان بود؛ اما از نظر هنری نشان داد میهم حاضر نیست نقش یک گروه نوستالژیک را بازی کند.
در چیمِرا (Chimera) محصول ۲۰۰۴، گروه دوباره به خشونتی مستقیمتر نزدیک شد، ولی ساختارهای غیرمتعارف و حس ناپایداری آثار دوره بلاسفمر همچنان حضور داشتند. سپس اورداَد (Ordo ad Chao) در سال ۲۰۰۷، یکی از آشفتهترین و دشوارترین آثار کارنامه میهم را ارائه کرد؛ آلبومی با صدای عمداً مهآلود، گیتارهای ناهنجار و حس فروپاشی دائمی. این اثر در سال ۲۰۰۸ جایزه اسپلمانپریسن (Spellemannprisen)، مهمترین جایزه موسیقی نروژ، را در بخش متال دریافت کرد.
صدای میهم در دوره اتیلّا چیهار
بازگشت اتیلّا چیهار به میهم در سال ۲۰۰۴، یکی از مهمترین عوامل تثبیت هویت متأخر گروه بود. او برخلاف بسیاری از خوانندگان بلک متال که دامنه اجراییشان در جیغهای زیر یا گراولهای خشن محدود میشود، وکال را به ابزاری برای شخصیتپردازی تبدیل میکند. در قطعات میهم، صدای او گاه راوی است، گاه تهدیدکننده و گاه بخشی از بافت صوتی قطعه.
اسوتریک وارفیِر (Esoteric Warfare) در سال ۲۰۱۴، نتیجه منسجمتری از این دوره بود. آلبوم از تولید شفافتری نسبت به Ordo ad Chao برخوردار است، اما پیچیدگی و لحن ناآرام خود را از دست نمیدهد. ریفها اغلب بر تکرارهای نامتقارن و فاصلههای نامعمول بنا شدهاند و درامز هلهمر نقشی فعال در شکستن الگوهای قابل پیشبینی دارد.
آلبوم دیمون (Daemon) در سال ۲۰۱۹، رویکردی مستقیمتر را دنبال کرد. این اثر نسبت به آلبوم پیشین، کمتر درگیر لایههای مفهومی و ساختارهای بسیار پیچیده است و بیشتر روی قدرت ریفها، ضرباهنگ تهاجمی و فضای کلاسیکتر بلک متال تمرکز دارد. همین ویژگی باعث شد Daemon برای شنوندگانی که دنبال نقطه ورود معاصر به کارنامه میهم هستند، آلبومی قابلدسترستر از Ordo ad Chao یا Esoteric Warfare باشد.
ویژگیهای موسیقایی میهم
هویت میهم را نمیتوان تنها با سرعت، بلستبیت یا تولید خام توضیح داد. بخش مهمی از امضای گروه به شیوه ساختن تنش بازمیگردد. ریفها اغلب به جای حرکت به سمت یک اوج ملودیک روشن، در فضایی سرد و ناپایدار معلق میمانند. این حالت، شنونده را به جای همراهی راحت با یک ملودی، درون ساختاری ناامن قرار میدهد.
هلهمر در این میان نقشی کلیدی دارد. نوازندگی او به مهارت تکنیکی تقلیل پیدا نمیکند؛ او با تغییرات ناگهانی، سنکوپها و پر کردن بخشهای انتقالی، از یکنواخت شدن قطعات جلوگیری میکند. در مقابل، گیتارهای دورههای مختلف گروه میان دو قطب حرکت کردهاند: ملودیهای تاریک و نسبتاً سنتی دوره یورونیموس، و دیسونانس و شکستگی فرمی دوره بلاسفمر و گیتاریستهای بعدی.
از نظر ترانهسرایی نیز میهم معمولاً به مضامین تاریک، مرگ، آیینهای شیطانی، جنگ، خشونت و ذهنیتهای پارانویایی نزدیک شده است. با این حال، بهویژه در آثار متأخر، اهمیت موسیقی بیشتر از روایت خطی متنهاست؛ بسیاری از قطعات با تکیه بر اتمسفر، اجرا و تنش صوتی اثر میگذارند.
میراث میهم؛ فراتر از جنجالهای دهه ۱۹۹۰
میهم از گروههایی است که نامش اغلب همراه با روایتهای افراطی صحنه بلک متال نروژ مطرح میشود. این بخش از تاریخ گروه واقعی و مهم است، اما تمرکز انحصاری بر آن، دستاورد موسیقایی میهم را کمرنگ میکند. De Mysteriis Dom Sathanas به یکی از آثار مرجع بلک متال تبدیل شد و دورههای بعدی گروه نیز نشان دادند که میهم توانایی بازتعریف زبان خود را دارد.
تأثیر میهم را میتوان در دو مسیر دید: نخست، در تثبیت زیباییشناسی بلک متال نروژی؛ یعنی گیتارهای سرد، تولید غیرصیقلی، و فضای خصمانه. دوم، در گسترش مرزهای این سبک از طریق ساختارهای نامتعارف و دیسونانس کنترلشده. گروههای بسیاری از صدای اولیه میهم الهام گرفتهاند، اما تعداد کمتری توانستهاند میان آشوب، شخصیت صوتی و انسجام آهنگسازی تعادل ایجاد کنند.
از کجا شنیدن میهم را شروع کنیم؟
De Mysteriis Dom Sathanas
برای درک جایگاه تاریخی میهم، این آلبوم نقطه شروع اصلی است. قطعاتی مانند Freezing Moon و Funeral Fog نمونههای روشنی از تلفیق ریفهای ملودیک سرد، درامنوازی پیچیده و وکال تئاتری اتیلّا چیهار هستند.
Live in Leipzig
این آلبوم زنده برای شناخت دوره دد اهمیت دارد. صدای خام آن ممکن است برای شنونده تازهوارد ایدئال نباشد، اما انرژی اجرا و تفاوت وکال دد با دیگر خوانندگان میهم، جایگاه آن را در تاریخ گروه توضیح میدهد.
Grand Declaration of War
اگر شنونده به بلک متال تجربی علاقه دارد، این آلبوم ضروری است. میهم در آن از فرمولهای تثبیتشده فاصله میگیرد و با ساختار، ریتم و بیان صوتی به شکلی رادیکالتر برخورد میکند.
Ordo ad Chao
این آلبوم انتخاب مناسبی برای ورود اولیه به میهم نیست، اما برای فهم وجه آوانگاردتر گروه اهمیت زیادی دارد. تولید کدر و قطعات ناپایدار آن، حس آشفتگی را به بخشی از زبان آهنگسازی تبدیل میکنند.
Daemon
برای شنوندهای که دنبال چهره امروزیتر و مستقیمتر میهم است، Daemon گزینه مناسبی محسوب میشود. آلبوم بدون حذف پیچیدگیهای گروه، بر ریفهای کوبندهتر و ضرباهنگ روشنتر تکیه دارد.
میهم در بیش از چهار دهه فعالیت، از یک گروه زیرزمینی و افراطی به یکی از نامهای ماندگار بلک متال تبدیل شده است. دلیل این ماندگاری فقط به پیشگامی تاریخی آنها برنمیگردد؛ میهم در دورههای مختلف حاضر بوده صدای خود را به خطر بیندازد، حتی اگر نتیجه برای همه مخاطبان خوشایند نباشد. از فضای آئینی و ملودیک De Mysteriis Dom Sathanas تا شکستگیهای صوتی Ordo ad Chao و رویکرد فشردهتر Daemon، کارنامه گروه نشان میدهد که بلک متال میتواند هم ریشهدار باشد و هم ناآرام، هم به گذشته خود وفادار بماند و هم از تکرار آن پرهیز کند.
سوالات متداول
میهم چه سالی تشکیل شد و اهل کجاست؟
میهم در سال ۱۹۸۴ در لنگوس، نروژ تشکیل شد. گروه ابتدا در فضای متال افراطی زیرزمینی فعالیت میکرد، اما از اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ به یکی از چهرههای اصلی موج دوم بلک متال نروژ تبدیل شد. نقش آنها در تثبیت الگوهای صوتی و زیباییشناختی این جریان، جایگاه تاریخی میهم را فراتر از یک گروه صرفاً جنجالی قرار داده است.
مهمترین آلبوم میهم کدام است؟
در اغلب بحثهای تاریخی درباره بلک متال، De Mysteriis Dom Sathanas مهمترین آلبوم میهم شناخته میشود. این اثر در سال ۱۹۹۴ منتشر شد و بهدلیل گیتارنوازی یورونیموس، درامنوازی هلهمر و اجرای آوازی اتیلّا چیهار، به یکی از آثار مرجع ژانر تبدیل شد. با این حال، آلبومهایی مانند Ordo ad Chao و Esoteric Warfare نیز برای شناخت دورههای متأخر گروه ضروریاند.
خواننده فعلی میهم کیست؟
خواننده فعلی میهم اتیلّا چیهار، موسیقیدان مجارستانی، است. او نخستینبار برای ضبط De Mysteriis Dom Sathanas با گروه همکاری کرد و پس از بازگشتش در سال ۲۰۰۴، به صدای اصلی میهم تبدیل شد. دامنه گسترده وکال او، از نجواهای آیینی تا فریادهای خشن و اجراهای نمایشی، نقش مهمی در هویت معاصر گروه دارد.
آیا میهم هنوز فعال است؟
بله، میهم همچنان فعال است. تازهترین آلبوم استودیویی گروه تا تاریخ انتشار این مطلب، Daemon محصول ۲۰۱۹ است. گروه در سالهای پس از انتشار این آلبوم نیز اجرای زنده و فعالیتهای مرتبط با کارنامهاش داشته است. برای اطلاع از برنامه تورها، انتشارهای تازه یا تغییرات احتمالی ترکیب اعضا، باید وبسایت و کانالهای رسمی گروه را بررسی کرد.
سبک موسیقی میهم چیست؟
میهم در درجه اول یک گروه بلک متال است، اما آثارش یکدست نیستند. دوره نخست آنها با دث متال و متال افراطی اولیه پیوند دارد؛ De Mysteriis Dom Sathanas یکی از نمونههای کلاسیک بلک متال نروژی است؛ و آلبومهایی مانند Grand Declaration of War و Ordo ad Chao گرایشهای آوانگارد، دیسونانت و تجربی پررنگتری دارند.
چرا آلبوم Ordo ad Chao برای میهم مهم است؟
Ordo ad Chao نشان داد میهم پس از تثبیت جایگاه تاریخیاش، حاضر نیست صرفاً صدای دوره کلاسیک خود را تکرار کند. تولید عمداً ناصاف، گیتارهای دیسونانت و ساختارهای ناپایدار این اثر، تجربهای دشوار اما هدفمند میسازند. دریافت جایزه اسپلمانپریسن نروژ در بخش متال نیز نشانهای از توجه رسمیتر به این مرحله از کارنامه گروه بود.
دد و یورونیموس چه نقشی در تاریخ میهم داشتند؟
دد در شکلگیری فضای اجرایی و وکال افراطی میهم نقشی تعیینکننده داشت و اجرای او در Live in Leipzig همچنان سند مهمی از آن دوره است. یورونیموس نیز بهعنوان گیتاریست و یکی از بنیانگذاران گروه، در شکلگیری زبان گیتاری De Mysteriis Dom Sathanas اثرگذار بود. هر دو در تاریخ اولیه میهم جایگاهی محوری دارند.
